Deductions: Tiền Nào Bạn Được Giữ Lại?

Buổi họp mặt Tết và những bài học về tiền

Mùng Hai Tết, Cả Nhà Tụ Họp

Mùng Hai Tết, nhà cô Hương đông vui như hội. Bác Tâm mang bánh tét từ tiệm. Chị Mai xách theo khay chả giò vừa chiên. Em Linh giúp bà ngoại dọn bàn. Anh Minh pha trà đón khách.

Sau bữa ăn, khi mọi người ngồi nhâm nhi trà và hạt dưa, câu chuyện tự nhiên xoay về... thuế.

"Tháng này phải lo khai thuế rồi," bác Tâm thở dài. "Năm nào cũng vậy, Tết xong là đau đầu."

"Bác đã hiểu Schedule C rồi mà," cô Hương cười. "Năm nay sẽ dễ hơn."

"Nhưng có cái gọi là 'deduction' mà bác vẫn không hiểu lắm. Người làm thuế nói bác nên 'itemize' nhưng bác không biết itemize là gì."

Cả phòng im lặng. Hóa ra, đây là câu hỏi chung của nhiều người.

"Để cháu giải thích cho cả nhà," cô Hương nói. "Đây là một trong những quyết định quan trọng nhất khi khai thuế."

Deduction Là Gì?

Cô Hương bắt đầu từ căn bản.

Deduction = Số tiền được TRỪ khỏi thu nhập TRƯỚC KHI tính thuế.

Ví dụ đơn giản:

• Thu nhập: $50,000
• Deduction: $14,600
• Thu nhập chịu thuế: $50,000 - $14,600 = $35,400

Bạn chỉ đóng thuế trên $35,400, không phải $50,000. Deduction càng cao, thuế càng thấp.

"À, vậy là mình được 'giữ lại' một phần tiền?" Em Linh hỏi.

"Chính xác. Vì vậy bài viết này có tên 'Tiền Nào Bạn Được Giữ Lại.'"

Hai Con Đường: Standard vs Itemized

Khi khai thuế, bạn phải chọn MỘT trong hai:

Standard Deduction — Con Đường Đơn Giản

IRS cho bạn một số tiền cố định để khấu trừ, không cần chứng minh.

Standard Deduction 2024:

• Filing Status: Single | Số Tiền: $14,600
• Filing Status: Married Filing Jointly | Số Tiền: $29,200
• Filing Status: Married Filing Separately | Số Tiền: $14,600
• Filing Status: Head of Household | Số Tiền: $21,900

Thêm nếu trên 65 tuổi hoặc mù:

• Single/HoH: +$1,950
• Married: +$1,550 (mỗi người)

"Ông bà được thêm tiền à?" Ông ngoại hỏi.

"Dạ, ông bà trên 65 tuổi nên được thêm. Nếu ông bà khai chung với con, mỗi người được thêm $1,550."

Itemized Deduction — Con Đường Chi Tiết

Thay vì lấy số cố định, bạn liệt kê từng khoản chi tiêu được khấu trừ. Nếu tổng các khoản này CAO HƠN standard deduction, bạn nên itemize.

"Vậy khi nào nên itemize?" Chị Mai hỏi.

"Khi tổng các khoản itemized của chị lớn hơn standard deduction. Ví dụ, nếu chị Single, standard deduction là $14,600. Nếu chị có thể itemize được $18,000, thì itemize có lợi hơn."

Những Khoản Itemized Deduction Phổ Biến

Cô Hương lấy giấy ra, liệt kê cho cả nhà:

1. State and Local Taxes (SALT)

Bao gồm:

• State income tax (thuế thu nhập tiểu bang)
• Property tax (thuế nhà đất)
• Hoặc Sales tax (thuế mua bán) — chọn một trong hai: income tax HOẶC sales tax

Giới hạn: Tối đa $10,000 (hoặc $5,000 nếu Married Filing Separately)

"Nhà mình ở California, thuế tiểu bang cao lắm," anh Minh nói. "Mình đóng gần $8,000 state tax, cộng $4,000 property tax. Nhưng chỉ được trừ $10,000 thôi hả?"

"Đúng rồi anh. Đây là giới hạn từ năm 2018. Nhiều người ở California, New York, New Jersey bị ảnh hưởng."

2. Mortgage Interest (Lãi Vay Mua Nhà)

Được khấu trừ:

• Lãi suất trả cho khoản vay mua nhà chính (primary residence)
• Lãi suất cho nhà thứ hai (second home)
• Giới hạn: Khoản vay đến $750,000

Form nhận: 1098 từ ngân hàng

"Vậy mình mua nhà còn được lợi thuế nữa?" Em Linh ngạc nhiên.

"Đúng, đây là một trong những lý do người ta nói mua nhà có lợi về thuế. Nhưng cũng phải tính toán, không phải lúc nào cũng có lợi hơn standard deduction."

3. Charitable Contributions (Từ Thiện)

Được khấu trừ:

• Tiền donate cho tổ chức 501(c)(3) đủ điều kiện
• Giá trị đồ vật donate (quần áo, đồ dùng cho Goodwill, Salvation Army)
• Chi phí đi lại khi làm volunteer (14 cents/mile)

Giới hạn: Thường tối đa 60% AGI cho tiền mặt

Quan trọng: Phải có receipt cho donation trên $250

"Mỗi năm chùa quyên góp, mình có được trừ không?" Bà ngoại hỏi.

"Được ạ, nếu chùa là tổ chức 501(c)(3) và bà có receipt. Bà nên xin giấy xác nhận từ chùa."

4. Medical Expenses (Chi Phí Y Tế)

Được khấu trừ:

• Chi phí y tế VƯỢT QUÁ 7.5% AGI

Ví dụ:

• AGI: $60,000
• 7.5% của $60,000 = $4,500
• Chi phí y tế trong năm: $8,000
• Được khấu trừ: $8,000 - $4,500 = $3,500

"Vậy là phải trả nhiều tiền bệnh viện lắm mới được khấu trừ?" Chị Mai hỏi.

"Đúng, đây là khoản khó được vì ngưỡng 7.5% khá cao. Nhưng nếu năm nào có phẫu thuật lớn hoặc chi phí y tế cao, nên nhớ ghi lại."

5. Casualty and Theft Losses

Mất mát do thiên tai được tuyên bố (federally declared disaster).

"Năm ngoái cháy rừng ở California, nhiều người được khấu trừ," cô Hương giải thích.

Bài Toán Của Gia Đình

Cô Hương quyết định làm ví dụ cụ thể cho từng người:

Trường Hợp 1: Cô Hương & Anh Minh (Married Filing Jointly)

• Khoản Itemized: State income tax | Số Tiền: $6,500
• Khoản Itemized: Property tax | Số Tiền: $5,500
• Khoản Itemized: SALT (capped) | Số Tiền: $10,000
• Khoản Itemized: Mortgage interest | Số Tiền: $12,000
• Khoản Itemized: Charitable donations | Số Tiền: $1,500
• Khoản Itemized: Tổng Itemized | Số Tiền: $23,500

Standard Deduction (MFJ): $29,200

Kết luận: Standard deduction CAO HƠN → Nên lấy standard deduction.

"Thấy chưa? Dù mình có nhà, có đóng thuế tiểu bang, nhưng standard deduction vẫn cao hơn. Đây là trường hợp của phần lớn người Mỹ."

Trường Hợp 2: Bác Tâm (Single, Có Nhà)

• Khoản Itemized: State income tax | Số Tiền: $8,000
• Khoản Itemized: Property tax | Số Tiền: $6,000
• Khoản Itemized: SALT (capped) | Số Tiền: $10,000
• Khoản Itemized: Mortgage interest | Số Tiền: $9,000
• Khoản Itemized: Charitable donations | Số Tiền: $2,000
• Khoản Itemized: Tổng Itemized | Số Tiền: $21,000

Standard Deduction (Single): $14,600

Kết luận: Itemized CAO HƠN → Bác Tâm nên itemize!

"À, vậy là bác được lợi $6,400 so với standard?" Bác Tâm sáng mắt.

"Đúng vậy. Vì bác có nhà với mortgage lớn và đóng thuế tiểu bang nhiều."

Trường Hợp 3: Em Linh (Single, Thuê Nhà, Sinh Viên)

• Khoản Itemized: State income tax | Số Tiền: $500
• Khoản Itemized: Charitable donations | Số Tiền: $200
• Khoản Itemized: Tổng Itemized | Số Tiền: $700

Standard Deduction (Single): $14,600

Kết luận: Standard deduction gấp 20 lần → Chắc chắn lấy standard.

"Em không có gì để itemize," Em Linh cười. "Vậy em cứ lấy standard thôi."

Above-the-Line Deductions — Ai Cũng Được!

Cô Hương tiếp tục:

"Có một loại deduction đặc biệt mà ai cũng được, DÙ lấy standard hay itemize. Gọi là 'above-the-line' hay 'adjustments to income.'"

Những Khoản Above-the-Line Quan Trọng:

• Khoản: Student Loan Interest | Ai Được: Người trả lãi vay học | Giới Hạn: Tối đa $2,500/năm
• Khoản: IRA Contributions | Ai Được: Ai đóng vào Traditional IRA | Giới Hạn: $7,000/năm (2024)
• Khoản: HSA Contributions | Ai Được: Ai có Health Savings Account | Giới Hạn: $4,150 cá nhân, $8,300 gia đình
• Khoản: Self-Employment Health Insurance | Ai Được: Self-employed mua bảo hiểm | Giới Hạn: 100% premium
• Khoản: Educator Expenses | Ai Được: Giáo viên K-12 | Giới Hạn: $300/năm
• Khoản: Self-Employment Tax Deduction | Ai Được: Self-employed | Giới Hạn: 50% SE tax

"Em có student loan!" Em Linh nói. "Vậy em được trừ tiền lãi?"

"Đúng rồi. Năm ngoái em trả $1,800 tiền lãi, em được trừ toàn bộ. Và điều này CỘNG THÊM vào standard deduction, không phải thay thế."

Ví Dụ Cho Em Linh:

• Mục: Thu nhập | Số Tiền: $8,000
• Mục: Trừ: Student loan interest | Số Tiền: -$1,800
• Mục: AGI | Số Tiền: $6,200
• Mục: Trừ: Standard deduction | Số Tiền: -$14,600
• Mục: Taxable income | Số Tiền: $0

"Vậy em không phải đóng thuế?"

"Với thu nhập $8,000 và các deductions này, em không nợ income tax. Nhưng nếu công ty đã withhold thuế từ lương, em sẽ được REFUND!"

Deductions Cho Self-Employed

Anh Minh, bác Tâm, và chị Mai đều là self-employed. Họ có thêm một lớp deductions:

Business Expenses (Schedule C)

Đã covered trong các bài trước:

• Anh Minh: Mileage, điện thoại, phí app
• Bác Tâm: Nguyên liệu, thuê mặt bằng, lương nhân viên
• Chị Mai: Supplies, booth rent, license fees

Quan trọng: Business deductions được trừ TRƯỚC, rồi mới đến personal deductions (standard hoặc itemized).

Self-Employment Tax Deduction

"Có một điều hay," cô Hương nói với anh Minh. "Anh phải đóng 15.3% self-employment tax, nhưng anh được khấu trừ MỘT NỬA số đó."

Ví dụ:

• Self-employment tax của anh Minh: $4,000
• Được khấu trừ: $4,000 × 50% = $2,000

Số $2,000 này giảm AGI, và là above-the-line deduction.

Self-Employed Health Insurance

Nếu anh Minh tự mua bảo hiểm sức khỏe (không qua employer), anh được khấu trừ 100% premium.

"Vậy tiền bảo hiểm Covered California của mình?" Anh Minh hỏi.

"Được trừ, nếu anh tự trả và không ai cover cho anh."

Những Deductions Người Việt Hay Bỏ Lỡ

Cô Hương chia sẻ những điều cô học được:

1. Tiền Gửi Về Việt Nam — KHÔNG Được Khấu Trừ

"Bác gửi tiền về cho bà con bên Việt Nam, có được trừ không?" Bác Tâm hỏi.

"Không ạ. Tiền gửi cho cá nhân không phải charitable donation. Chỉ tiền donate cho tổ chức từ thiện đủ điều kiện mới được."

2. Phí Làm Thuế — KHÔNG Được Khấu Trừ (Cho Cá Nhân)

Trước năm 2018, phí này được trừ. Bây giờ không còn nữa cho cá nhân.

Ngoại lệ: Nếu bạn có business, phí làm thuế cho phần business được tính vào business expense.

3. Đi Làm (Commuting) — KHÔNG Được Khấu Trừ

Chi phí đi từ nhà đến công ty KHÔNG được khấu trừ. Chỉ business travel mới được.

4. Quần Áo Đi Làm — KHÔNG Được Khấu Trừ

Trừ khi là uniform bắt buộc không thể mặc bình thường.

5. Những Khoản HAY BỎ LỠ:

• Khoản: Donate đồ cũ | Chi Tiết: Quần áo, đồ dùng cho Goodwill → Nhớ lấy receipt!
• Khoản: State tax refund | Chi Tiết: Nếu itemize năm trước, refund có thể là income năm nay
• Khoản: Gambling losses | Chi Tiết: Được trừ, nhưng chỉ đến mức gambling winnings
• Khoản: Investment fees | Chi Tiết: Margin interest được trừ (giới hạn)

Câu Chuyện Của Ông Bà Ngoại

Ông bà ngoại im lặng nghe, rồi bà hỏi:

"Ông bà về hưu rồi, chỉ có tiền Social Security. Ông bà có phải khai thuế không?"

Cô Hương giải thích:

Social Security có thể chịu thuế nếu:

• Single với thu nhập trên $25,000
• Married Filing Jointly với thu nhập trên $32,000

"Thu nhập ở đây tính cả 50% Social Security cộng với thu nhập khác."

Nếu ông bà sống với con và được con claim là dependent:

• Ông bà không cần khai thuế riêng (nếu thu nhập thấp)
• Cô Hương được thêm deductions/credits vì nuôi ông bà

"Năm nay con claim ông bà làm dependent được không?" Cô Hương hỏi ba mẹ.

"Ông bà sống với con, con lo hơn nửa chi phí..." Ông ngoại tính. "Được đó."

Tổng Kết: Quy Trình Chọn Deduction

Cô Hương vẽ sơ đồ trên giấy:

Bước 1: Tính tổng các khoản itemized của bạn

• SALT (capped $10,000)
• Mortgage interest
• Charitable donations
• Medical (phần vượt 7.5% AGI)

Bước 2: So sánh với standard deduction

• Single: $14,600
• MFJ: $29,200
• HoH: $21,900

Bước 3: Chọn số LỚN HƠN

Bước 4: ĐỪNG QUÊN above-the-line deductions

• Student loan interest
• IRA contributions
• SE health insurance
• HSA contributions

Mẹo: Phần mềm thuế như TurboTax sẽ tự động tính và recommend cho bạn. Nhưng hiểu cách nó hoạt động giúp bạn không bỏ sót.

Kết Thúc Buổi Họp Mặt

Trời đã tối, khay bánh chưng đã vơi, ấm trà đã cạn. Nhưng cả gia đình đều học được điều gì đó.

"Cảm ơn Hương," bác Tâm nói. "Mấy năm nay bác khai thuế mà không hiểu gì. Bây giờ bác biết tại sao người ta bảo bác itemize."

"Con cũng vậy," chị Mai gật đầu. "Năm nay con sẽ nhớ lấy receipt khi donate đồ."

"Còn em sẽ kiểm tra student loan interest," Em Linh nói.

Anh Minh nhìn vợ với ánh mắt tự hào. Từ một người sợ thuế, cô Hương đã trở thành người hướng dẫn cả gia đình.

"Nhưng còn nhiều thứ nữa," cô Hương nói. "Credits — tiền mà chính phủ TRẢ CHO BẠN, không chỉ là khấu trừ. Child Tax Credit, Earned Income Credit... Đó là câu chuyện cho lần họp mặt sau."

---

Bạn không chắc nên standard hay itemize? TaxViet có đội ngũ giúp bạn phân tích và chọn phương án tối ưu. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.

---

Bài viết tiếp theo trong series:
→ Child Tax Credit & EITC: Tiền Chính Phủ Trả Cho Bạn — Cô Hương khám phá những tax credits có thể mang về hàng ngàn đô la...

---

Từ khóa: deduction là gì, standard deduction vs itemized, SALT deduction, mortgage interest deduction, khấu trừ thuế, tax deductions 2024

---

Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin chung và không thay thế tư vấn thuế chuyên nghiệp. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia cho trường hợp cụ thể của bạn.